Hale stalowe bardzo powszechnie wznoszone są dla celów magazynowych, produkcyjnych, logistycznych czy wystawienniczych. Niezależnie od swojego przeznaczenia istnieją przepisy prawne dla hal stalowych, których  należy przestrzegać w celu jej właściwego zaprojektowania, wybudowania oraz eksploatacji i utrzymania.

Przepisy i normy w budowie hal stalowych

Hale stalowe wedle przepisów podlegają przede wszystkim pod Ustawę Prawo Budowlane (Dz.U. 1994 Nr 89 poz. 414). Należą bowiem do zbioru obiektów budowlanych nazwanych „budynkami” a więc z definicji są takim obiektem budowlanym, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych (ściany) oraz posiada fundamenty i dach.

To podstawowe przyporządkowanie hal stalowych pozwala na dalszą identyfikację jakie wymogi prawne dla hal stalowych należy spełnić aby obiekt należycie pełnił swoją zamierzoną funkcjęzapewniając trwałość, funkcjonalność i bezpieczeństwo hali stalowej.  

Jednym z podstawowych wymagań prawnych w przypadku hal stalowych, które w swoim zamierzeniu nie są obiektami tymczasowymi (wznoszonymi na krótkotrwały okres) jest uzyskanie pozwolenie na budowę hali.

Wymagania dotyczące pozwoleń na budowę

Przypadków i okoliczności, w których wymaga się uzyskania przez inwestora pozwolenia na budowę lub jedynie zgłoszenia budowy albo sytuacji, w których nie wymaga się żadnego z powyższych jest wiele i zależą od różnych danych takich jak kategoria budynku, jego wymiary, ilości kondygnacji, rodzajów urządzeń technicznych koniecznych do jego prawidłowego funkcjonowania oraz wielu jeszcze innych aspektów, których choćby syntetyczne omówienie może być przytłaczające dla czytelnika. W dalszej części tekstu przedstawiono jedynie podstawowe informacje dotyczące przeważającej większości przypadków kiedy to wymaga się pozwolenia na budowę hali.

Pozwolenie na budowę jest decyzją administracyjną, którą wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej właściwy terytorialnie dla lokalizacji inwestycji. Wniosek o pozwolenie na budowę hali stalowej zawierać powinien projekt architektoniczno-budowlany sporządzany przez uprawnionego projektanta (architekta). Projektant ten zapewnia uzgodnienie sporządzanego projektu z innymi uprawnionymi projektantami branżowymi z zakresu konstrukcji, instalacji elektrycznej, instalacji wodno-kanalizacyjnej, instalacji ogrzewczych a także w zakresie instalacji ochrony przeciwpożarowej. W związku z koniecznością zapewnienia odpowiedniego dostępu z posesji do drogi publicznej nieodzowne jest też uzgadnianie rozwiązań w zakresie zapewnienia zjazdu z drogi publicznej i właściwego zaprojektowania dróg wewnętrznych w szczególności zaistnienia wymagań związanych z dostępem dla służb interwencyjnych (np. drogi pożarowe).  Uzgodnienia te dostosowane są do zakresu zamierzenia budowlanego a więc od przeznaczenia obiektu, rodzaju instalacji i urządzeń w budynku, procesów technologicznych w nim zachodzących a także wielkości obiektu i natężenia tych procesów. Niewykluczone jest więc zaistnienie ponadto konieczności zapewnienia uzgodnień projektu architektoniczno-budowlanego z właściwymi służbami takimi jak: Państwowa Straż Pożarna (rzeczoznawcą pożarowym), Państwowy Inspektorat Sanitarny, Państwowa Inspekcja Pracy, a także w zakresie dokonania oceny oddziaływania na środowisko, uzyskania pozwoleń wodno-prawnych i innych.

Q&A

Czy muszę być właścicielem działki aby uzyskać pozwolenie na budowę?

  • Nie. Inwestor nie musi być właścicielem działki, jednakże od wnioskującego o wydanie pozwolenia na budowę wymaga się oświadczenia składanego pod rygorem odpowiedzialności karnej o prawie dysponowania nieruchomością na cele budowlane.

Czy halę stalową mogę zbudować w dowolnym miejscu/na dowolnej działce?

  • Nie. W zależności od przeznaczenia terenu zawartego w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego (wedle nowych przepisów w Planie Ogólnym Gminy) znaleźć można informacje dotyczące możliwości zabudowy nieruchomości gruntowych w danej lokalizacji. Niemożliwe jest na przykład zbudowanie hali stalowej w obszarze zakwalifikowanym jako teren przeznaczony na zabudowę jednorodzinną (teren służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych ludności).

Co jeśli nieruchomość gruntowa znajduje się poza obszarem objętym Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego?

  • Należy wystąpić do gminy o wydanie Warunków Zabudowy dla wskazanej przez inwestora nieruchomości gruntowej.

Normy konstrukcyjne i bezpieczeństwa

Bezpieczeństwo hali stalowej jest wpisane bezpośrednio w wymogi przepisów prawa dotyczące  wszystkich obiektów budowlanych. Odpowiedni poziom bezpieczeństwa hali stalowej zapewniony jest na każdym kroku procesu budowlanego. 
Bezpieczeństwo hali stalowej w trakcie sporządzania projektu – wymaga się opracowania dokumentacji technicznej przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia budowlane. Uzyskanie uprawnień wymaga właściwego wykształcenia, udokumentowanego doświadczenia zawodowego oraz złożenia egzaminu państwowego z wynikiem pozytywnym, a także odpłatnej przynależności do właściwej izby samorządu zawodowego, w ramach której to przynależności opłaca się ubezpieczenie od odpowiedzialności zawodowej.
Projektanci w trakcie sporządzania opracowania projektowego posługują się odpowiednimi normami budowlanymi. Normy budowlane do projektowania stanowią zbiór szeroko zakrojonych informacji, wytycznych oraz zaleceń z zakresu sposobu dokonywania obliczeń, przyjmowania odpowiednich schematów i scenariuszy zachowania się obiektu i jego elementów, a także konkretnych formuł, wartości liczbowych cech charakterystycznych oraz współczynników częściowych reprezentujących niepewności modeli obliczeniowych, zmienności i niepewności cech materiałowych, środowiskowych i innych, które mają na celu zapewnić odpowiednio niskie prawdopodobieństwo wystąpienia scenariusza niebezpiecznego. Posługując się bardziej konkretnym przykładem, w przypadku sporządzania projektu w zakresie konstrukcji obiektu stosuje się w praktyce zbiór norm do projektowania Eurokod. Eurokody jako normy Europejskie zharmonizowane w kraju mają status Polskich Norm. Normy te obejmują zbiór wytycznych w zakresie oddziaływań, schematów statycznych, współczynników częściowych reprezentujących rozrzuty losowe i niepewności przyjmowanych danych projektowych aby zagwarantować odpowiedni poziom bezpieczeństwa (czy też odpowiednio niskie prawdopodobieństwo przekroczenia pewnych dopuszczalnych stanów projektowych). Bezpieczeństwo hali stalowej w trakcie budowy jest powiązane ze stosowaniem wyżej omówionych norm. Normy te wiążą ze sobą projektowanie z wykonawstwem albowiem ustanawia się w nich odpowiednie standardy (wyrażone normami powiązanymi) wedle których konstrukcje i elementy budynku należy produkować, montować/wbudowywać bądź instalować. Normy wykonawcze zawierają w swoim zakresie również dopuszczalne odchyłki/tolerancje z jakimi elementy budynku mogą zostać zrealizowane aby uznać je za wykonane bez wad.

Q&A

Czy stosowanie norm do projektowania hal stalowych jest obowiązkowe?

  • Nie. Stosowanie norm jest dobrowolne, jednakże stosowanie norm w projektowaniu jest racjonalne i powszechnie stosowane z uwagi na złożoność zagadnień technicznych, które mają miejsce w trakcie tworzenia opracowania projektowego.

Czy można stosować łącznie stare Polskie Normy Budowlane oraz Eurokody?

  • Nie. Stosowanie łączne nowych i starych (różnych norm) jest niedopuszczalne. Zestawy norm różnią się od siebie w niektórych aspektach co do wartości reprezentatywnych pewnych wsadowych danych projektowych/wykonawczych lub pewnych modeli obliczeniowych oraz podejść do zarządzania ryzykiem i niezawodnością obiektów – mieszanie wartości i współczynników oraz podejść obliczeniowych z różnych norm może prowadzić do niebezpiecznych wyników lub rozwiązań nie gwarantujących odpowiedniej trwałości.

Czy należy zatem całkowicie porzucić postanowienia wynikające ze starych Polskich Norm?

  • Nie. Stare normy traktuje się jako ogólny stan wiedzy technicznej. Wycofane normy mogą służyć jako wartościowe wskazówki i porady co do przyjętych rozwiązań i otrzymanych rezultatów.

Przepisy przeciwpożarowe i BHP

Budynki, a więc również hale stalowe podlegają pod zbiór przepisów, których należy przestrzegać w trakcie ich projektowania, realizacji i użytkowania. Jednym z najważniejszych zbiorów takich przepisów jest Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (w dalszej części tekstu nazywane Warunkami Technicznymi).
Warunki Techniczne stanowią zbiór wymogów dotyczących między innymi zachowania bezpieczeństwa w zakresie ochrony ludzi i mienia przed powstaniem i skutkami pożaru. Rekomendacje i wymagania w tym zakresie zawarte są w rozmaitych częściach Warunków Technicznych i nie sposób je wszystkie przytoczyć. Tym nie mniej jednym z najważniejszych aspektów jest właściwa odporność pożarowa hali stalowej. Odporność pożarowa budynków w WT podzielona jest na klasy w kolejności od najwyższej do najniższej od A do E. W zależności od klasy odporności pożarowej Warunki Techniczne stawiają odpowiednie wymagania dotyczące między innymi nośności, izolacyjności i szczelności pożarowej elementów budynku takich jak ściany, stropy czy konstrukcja główna.  Hala stalowa należy do obiektów z grupy powierzchni magazynowych opisanych w WT jako „PM”, a klasa odporności pożarowej zależeć będzie od ilości kondygnacji oraz od tak zwanej gęstości obciążenia ogniowego strefy pożarowej budynku. Odporność pożarowa hali stalowej i wymagania co do rozwiązań technicznych z tego wynikające będą więc silnie zależne od jej wielkości, podziału na strefy pożarowe oraz od rodzaju procesów i funkcji, do których hala jest przeznaczona.

Co bardzo istotne, doświadczony Generalny Wykonawca, działający w formule zaprojektuj i wybuduj może w istotnej mierze przyczynić się do optymalizacji rozwiązań w zakresie ochrony przeciwpożarowej takich jak oddymianie, instalacje tryskaczowe, systemy sygnalizacji pożaru, a także sugerując podział dużego obiektu na mniejsze strefy pożarowe tak aby przyjęte rozwiązania gwarantowały zarówno odpowiedni poziom bezpieczeństwa jak i racjonalizowały rachunek ekonomiczny zamierzenia budowlanego.

Bezpieczeństwo i Higiena Pracy w hali stalowej to temat równie istotny. Zbiór podstawowych wymogów w tej materii również zawarto w Warunkach Technicznych. W zależności od przeznaczenia obiektu należy przewidzieć między innymi odpowiedni rozkład pomieszczeń socjalnych, wielkość i rozmieszczenie szatni, kuchni i ubikacji dla pracowników. W zależności od tego, czy i w jakiej ilości w obszarze magazynowym przewidywane są stanowiska pracy stałej bądź doraźnej przepisy regulują między innymi wysokości pomieszczeń, stopień doświetlenia światłem naturalnym tych powierzchni, szerokości ścieżek komunikacyjnych (tych ostatnich również łącznie z przepisami ppoż.). Przepisy wskazują również inne istotne aspekty z punktu widzenia BHP, których odpowiednio wczesna identyfikacja i wdrożenie na etapie koncepcji i projektu równie istotnie racjonalizuje koszty zamierzenia budowlanego.

Podsumowując przepisy budowlane dla budowy hali stalowej stawiają wiele wymagań, których odpowiednie rozpoznanie i umiejętne wdrożenie jest kluczowym aspektem zarówno z punktu widzenia bezpieczeństwa ludzi i mienia a także trwałości i funkcjonalności samego obiektu. Tym samym myśląc o budowie hali stalowej uzasadnione wydaje się być powierzenie zamierzenia budowlanego w ręce odpowiedniego Generalnego Wykonawcy, którego biegłość w przepisach i doświadczenie projektowo-realizacyjne pozwoli na właściwe dobranie rozwiązań technicznych, które ostatecznie przyczynią się do maksymalizacji bezpieczeństwa i trwałości obiektu, zapewni odpowiedni poziom bezpieczeństwa ludzi i mienia gwarantując zadośćuczynienie wymaganiom z zakresu ochrony przeciwpożarowej, BHP a także wielu innym nieomówionym w tekście.

Q&A

Czy bezpieczeństwo pożarowe hali stalowej jest bardzo istotne skoro stal jest materiałem niepalnym?

  • Tak. Konstrukcje stalowe choć same w sobie rzeczywiście nie spalają się tak jak elementy drewniane, o tyle właściwości mechaniczne stali takie jak granica plastyczności (w dużym uproszczeniu: zdolności stali do przenoszenia obciążeń) oraz moduł sprężystości (w uproszczeniu rozumiana jako odkształcalność pod obciążeniem) bardzo istotnie degradują się (maleją) wraz ze wzrostem temperatury stali. Jako, że stal jest bardzo dobrym przewodnikiem cieplnym i nagrzewa się bardzo szybko, można stwierdzić, że jest bardzo podatna na oddziaływanie pożaru. Hale stalowe należy umiejętnie projektować pod kątem ochrony przed powstaniem i skutkami pożaru.

Jak chronić halę stalową przed skutkami pożaru?

  • Istnieje szereg rozwiązań technicznych przyczyniających się do redukowania rozmiarów i skutków pożaru. Istotne jest dokonanie odpowiedniego podziału wielkopowierzchniowych obiektów na mniejsze strefy pożarowe oraz wydzielenie tychże stref przegrodami zapobiegającymi rozprzestrzenianie się ognia. Odpowiednio przewidziane instalacje zapobiegające nadmiernemu i gwałtownemu rozwojowi ognia takie jak instalacje tryskaczowe mają równie istotną rolę w bezpieczeństwie obiektu. Odpowiednio dalej, kurtyny dymowe i klapy dymowe jako urządzenia służące regulacji i kontroli rozwoju strefy zadymienia w trakcie pożaru służą również bezpieczeństwu ewakuacji ludzi. Na koniec warto dodać, że istnieją rozwiązania techniczne mające na celu ochronę stalowych konstrukcji hal przemysłowych przed działaniem ognia (hamowanie procesu nagrzewania), aby przedłużyć ich nośność w sposób odpowiedni do przeprowadzenia wszystkich procedur chroniących ludzkie życie i bezpieczeństwo, a także nadmierne zniszczenie mienia w wyniku awarii konstrukcji i rozwoju katastrof postępujących.