Hala widowiskowo sportowa – na jakie wyzwania musi szykować się inwestor?
Hala widowiskowo sportowa jest bez wątpienia marzeniem niejednej szkoły, gminy czy miasta. Jest to miejsce spotkań o bardzo wielu przeznaczeniach. Może ona pełnić oczywistą funkcję sportową, gdzie rozgrywane są zawody sportowe różnego rodzaju. Najczęściej są tam boiska do gry w siatkówkę, koszykówkę, tenisa ziemnego, piłkę ręczną, badmintona czy też baseny sportowe do pływania czy nawet skoków do wody. Kolejną funkcją będzie organizacja wydarzeń społeczno-kulturowych. W halach sportowych odbywają się koncerty, konferencje, wystawy i wernisaże. Obecnie areny sportowe są miejscem spotkań całych społeczności. Hale tego typu posiadają zwykle przestrzeń gastronomiczną i rekreacyjną. Patrząc na ilość funkcji jakie może pełnić hala sportowa od razu widać, że jest to przedsięwzięcie złożone, czasochłonne, wymagające rozwiązań najwyższej jakości na każdym etapie procesu inwestycyjnego.
Z czym zatem musi zmierzyć się Inwestor? Przed przystąpieniem do jakichkolwiek działań należy ustalić czy na terenie potencjalnej inwestycji istnieje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego i czy przewiduje on możliwość wykonania obiektu sportowego. Jeśli we wspomnianym planie będzie zakaz budowania tego rodzaju obiektów (tereny zalewowe, tereny zagrożone sejsmicznie), to będziemy zmuszeni do zmiany lokalizacji.
W następnym kroku należy doprecyzować przeznaczenie hali. Czy ma to być hala widowiskowo sportowa, czy też hala/sala sportowa (te zazwyczaj występują przy obiektach edukacji z niewielką widownią lub bez niej). To rozgraniczenie będzie miało wpływ na ilość miejsc i wielkości trybun dla widowni, a co za tym idzie wpłynie na wielkość niezbędnych parkingów. Kolejnym krokiem jest wybór konkretnego projektu naszej hali. Projekty mogą w bardzo dużym zakresie różnić się konstrukcją, geometrią, układem pomieszczeń, rozwiązaniami technicznymi czy estetyką. Projekt budowlany powinien składać się z projektu zagospodarowania działki, projektu architektoniczno-budowlanego oraz projektu technicznego. Jeśli w ciągu 21 dni właściwy organ administracji architektoniczno-budowlanej nie wniesie sprzeciwy do złożonego projektu będzie można przejść do realizacji.
Inwestor powinien zawsze powołać inspektora nadzoru inwestorskiego, który będzie go reprezentował i dbał o jego interesy w czasie całej inwestycji. W szczególnych przypadkach to organ administracji architektoniczno- budowlanej może nałożyć obowiązek ustanowienia inspektora nadzoru.
Budowa hali widowiskowo sportowej
Projekt hali widowiskowo sportowej musi uwzględniać bardzo wiele czynników, aby obiekt był bezpieczny, funkcjonalny i trwały. Kluczowym czynnikiem dla doboru konstrukcji są wymiary hali oraz jej lokalizacja. Hala widowiskowo sportowa o dużym rozstawie ścian zewnętrznych (rozpiętość dachu) będzie wymagała zastosowania kratownicy stalowej lub nawet żelbetowej jako głównego elementu nośnego dachu. Natomiast niewielka hala szkolno-sportowa nie będzie wymagała tak skomplikowanych rozwiązań. Lokalizacja obiektu ma bezpośredni wpływ na przyjmowane w projekcie obciążenia klimatyczne od śniegu i wiatru. np. hale widowiskowo sportowe położone w rejonach górskich będą musiały przenieść dużo większe obciążenie od śniegu, niż hala zlokalizowana na obszarach, dla których wg polskich norm przypisane są mniejsze obciążenia śniegiem. Kolejnym czynnikiem związanym z gabarytami hali widowiskowo sportowej są wymagania ochrony przeciwpożarowej.
Hala widowiskowa jak sama nazwa wskazuje będzie posiadała widownię, czyli trybuny, na których będzie przebywało jednocześnie, zapewne, więcej niż 50 osób. Co za tym idzie będzie to obiekt zakwalifikowany ze względów pożarowych jako obiekt zgromadzenia ludzi – ZL. Wymagania ochrony przeciwpożarowej, które mają bezpośredni wpływ na rozwiązania konstrukcyjne, będą różne dla różnej wysokości hali. Hala sportowo widowiskowa raczej nie będzie wyższa niż 25m, dlatego będzie klasyfikowana jako budynek niski lub średniowysoki. Oznacza to, że jej główna konstrukcja nośna musi przenosić obciążenia na nią działające przez 120 minut trwania pożaru, stropy przez 60 minut, a konstrukcja dachu musi wytrzymać działanie pożaru trwające 30 minut. Jest to jedna z głównych przyczyn stosowania słupów żelbetowych jako głównych elementów nośnych, które bez problemu poradzą sobie z obciążeniem ogniowym przez 2h. Podobnie jest z trybunami, które właśnie ze względów pożarowych wykonywane są zwykle jako żelbetowe. Natomiast układ nośny dachu to zazwyczaj stalowy dźwigar kratownicowy, który będzie miał zapewnioną odporność ogniową przez 30 minut poprzez malowanie specjalnymi farbami, czy powłokami pęczniejącymi. Hala sportowo widowiskowa posiada też strefy rekreacyjne, parkingi i gastronomię, które będą wymuszały wydzielanie dodatkowych stref pożarowych. W obiektach zgromadzenia ludzi najważniejsze jest bezpieczeństwo osób korzystających z obiektu. Dlatego bardzo istotne jest oznaczenie dróg ewakuacyjnych oraz stosowanie środków zapobiegających wystąpieniu oraz rozprzestrzenianiu się ognia (czujniki dymu, tryskacze), a także odpowiedniego awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego załączanego automatycznie w sytuacji pożaru.
Należy podkreśli, że występowanie w jednym budynku tak zróżnicowanych funkcji wiąże się z rozbudowanym układem grzewczo-wentylacyjno-sanitarnym, który również musi spełniać wymogi warunków technicznych oraz polskich norm.
W Commercecon zajmujemy się nie tylko kompleksową budową hal przemysłowych i magazynowych. Nie obce nam jest wznoszenie hal widowiskowo sportowych o różnym rozmiarze oraz przeznaczeniu. W 2006 roku wybudowaliśmy halę sportową dla szkoły podstawowej w Zdzieszowicach natomiast w roku 2014 dostarczyliśmy prawie 220 ton stalowej konstrukcji dachu hali Podium zlokalizowanej w Gliwicach.
Jaki jest koszt budowy hali widowiskowo sportowej?
Jak już wcześniej wspomniano budowa hali sportowej lub też widowiskowo sportowej jest bardzo dużym i kosztownym przedsięwzięciem. Poniżej wymieniono czynniki, które będą wpływały na cenę wybudowania takiego obiektu. Do tych cech na pewno należy zaliczyć wymiary obiektu. Hala widowiskowa będzie wymagała coraz większych nakładów im większa będzie jej szerokość, długość i wysokość. Jest to oczywiście związane z ilością niezbędnego materiału, transportu elementów czy z kosztami robocizny. Wraz ze wzrostem prognozowanej ilość widzów pojawia się konieczność zapewnienia miejsc parkingowych.
Jeśli nie dysponujemy działką na potrzeby budowy to zakup gruntu będzie stanowił sporą część kosztów. Wiadomo, że działka w dużym mieście będzie wielokrotnie droższa niż działka o podobnej powierzchni zlokalizowana na mniej atrakcyjnych terenach. Występowanie w hali stref gastronomii mocno wpłynie na koszt jej budowy nie tylko za sprawą urządzeń, ale również przez konieczność implementacji określonych wymogów technicznych i dostosowania pomieszczeń. Spełnienie wymagań ochrony przeciwpożarowej, o których była mowa w poprzednim akapicie, również wpływa na koszt inwestycji. Wydzielenie stref pożarowych, zapewnienie dróg ewakuacji, awaryjnego oświetlenia, czujników dymu, tryskaczy i innych systemów alarmowania podnosi cenę wybudowania hali widowiskowo sportowej. Kolejnym dość kosztownym czynnikiem są wymogi ekologii oraz energooszczędność nowoprojektowanych obiektów. Aktualnie obowiązujące rozporządzenie o warunkach technicznych jakie powinny spełniać budynki określa zapotrzebowanie obiektu na energię i stawia wymóg jak najniższego jej zużycia. Dach, ściany, drzwi czy okna należy tak projektować, aby straty ciepła przez te przegrody były minimalizowane. Energię elektryczną w tego typu obiektach często pozyskuje się z ogniw fotowoltaicznych zamontowanych na, zwykle znacznej powierzchni, dachu czy ścian. Trzeba pamiętać, że koszty poniesione na poczet energooszczędności hali będą obniżały koszty jej eksploatacji w przyszłości.
Należy dodać, że na szczęście wiele, nawet gotowych, projektów może być współfinansowanych z funduszy samorządowych czy europejskich.
Q&A
Jakie funkcje może pełnić hala widowiskowo-sportowa?
- Hala widowiskowo-sportowa jest miejscem spotkań o wielu przeznaczeniach, wykraczających poza samą funkcję sportową. Odbywają się w niej zawody sportowe, na przykład w siatkówce, koszykówce, tenisie ziemnym, piłce ręcznej czy badmintonie, a niekiedy mieści również baseny. Pełni także funkcję kulturalną, goszcząc koncerty, konferencje, wystawy i wernisaże. Współczesne areny sportowe są miejscem spotkań całych społeczności i zwykle dysponują przestrzenią gastronomiczną oraz rekreacyjną. Ta wielofunkcyjność sprawia, że jest to przedsięwzięcie złożone, czasochłonne i wymagające rozwiązań najwyższej jakości.
Od czego zacząć inwestycję w halę widowiskowo-sportową?
- Szukając terenu przeznaczonego pod halę widowiskowo-sportową należy sprawdzić, czy na terenie inwestycji obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego i czy dopuszcza on budowę obiektu sportowego. Jeśli plan zakazuje takiej zabudowy, konieczna będzie zmiana lokalizacji. Jeśli teren nie jest objęty MPZP, wtedy należy pozyskać decyzję o warunkach zabudowy dla naszej przedmiotowej inwestycji. Następnie należy doprecyzować przeznaczenie hali, czyli czy ma to być hala widowiskowo-sportowa, czy mniejsza sala sportowa przy obiektach edukacyjnych. To rozgraniczenie wpływa na liczbę miejsc na trybunach i wielkość niezbędnych parkingów. Mając na celu optymalizację kosztów inwestycji warto powołać inspektora nadzoru inwestorskiego, który również będzie dbał o zgodność prac z projektem oraz z przepisami prawa, a także będzie czuwał nad jakością prac wykonawczych.
Jakie wymagania przeciwpożarowe musi spełnić hala widowiskowo-sportowa?
- Hala z widownią, na której przebywa jednocześnie więcej niż 50 osób niebędących ich stałymi użytkownikami, kwalifikowana jest pożarowo jako obiekt zgromadzenia ludzi (ZL I). Ponieważ zwykle nie przekracza 25 m wysokości, klasyfikuje się ją jako budynek niski (do 12m) lub średniowysoki (od 12 do 25m włącznie), co narzuca określone wymagania klasy odporności pożarowej budynku. Główna konstrukcja nośna musi przenosić obciążenia przez 60 lub 120 minut pożaru, stropy przez 60 minut, a konstrukcja dachu przez 15 lub 30 minut. Z tego względu słupy (pionowa konstrukcja nośna) wykonuje się zwykle jako żelbetowe a w przypadku stalowych dźwigarów kratownicowych dachu (pozioma konstrukcja nośna/konstrukcja dachu) jeśli nie uda się uzyskać odporności ogniowej z masywności profili, wtedy zabezpiecza się je farbami lub powłokami pęczniejącymi nadającymi odporność ppoż. lub wprowadza się żelbetowe dźwigary które same w sobie mają odporność ogniową.
Kategoria zagrożenia ludzi, powierzchnia wewnętrzna obiektu, kubatura, ilość kondygnacji, ilość miejsc dla użytkowników obiektu narzucą konieczność dobrania odpowiedniej ochrony pożarowej:
– zewnętrznej: drogi pożarowe, hydranty zewnętrzne / zbiornik wody pożarowej z miejscami dla straży pożarnej,
– wewnętrznej: hydranty wewnętrzne, system sygnalizacji pożaru (SSP), stałe samoczynne urządzenia gaśnicze wodne, stałe samoczynne urządzenia oddymiające, system dźwiękowego ostrzegania.
Dodatkowo obligatoryjnie muszą być wprowadzone: oznaczenia dróg ewakuacyjnych, gaśnice, awaryjne oświetlenie ewakuacyjne.
Jakie czynniki decydują o doborze konstrukcji hali sportowej?
Czynnikami wiążącymi w projekcie konstrukcji są wymiary hali, jej lokalizacja zatem odpowiednie przyporządkowanie strefy wiatrowej, śniegowej. Kluczowe są również badania gruntu po których projektant będzie w stanie określić kategorię geotechniczną. Grunty leżące w strefie szkód górniczych i grunty tzw. ‘skomplikowane’ czyli grunty nienośne (słabonośne) objęte występowaniem niekorzystnych zjawisk geologicznych zwiększają nakłady pracy w projekcie konstrukcji, wymuszając zastosowanie droższych i bardziej skomplikowanych rozwiązań posadowienia.
Na wybór materiału dla głównej konstrukcji nośnej (słupy i dźwigary) ma wpływ przyporządkowana dla danej konstrukcji klasa odporności ogniowej. Materiał żelbetowy sam w sobie ma odpowiednio wysoką klasę odporności ogniowej, podczas gdy w przypadku stali należy to każdorazowo sprawdzić czy masywność profili zapewni odporność ppoż. czy jednak będzie konieczność dodatkowych rozwiązań zabezpieczających (malowanie, natryski farbami pęczniejącymi ppoż.).
Co wpływa na koszt budowy hali widowiskowo-sportowej?
- Koszt budowy rośnie wraz z gabarytem planowanego obiektu, jednak nie tylko ze względu na większą ilość potrzebnego materiału wykonawczego a ze względu na bardziej restrykcyjne wymogi zabezpieczeń pożarowych. Większa powierzchnia, kubatura budynku, ilość użytkowników narzucają konieczność dobrania każdorazowo odpowiedniej ilości form ochrony pożarowej (zewnętrznej: drogi pożarowe, ilość hydrantów zewnętrznych / pojemność zbiornika wody pożarowej i wewnętrznej: ilość hydrantów wewnętrznych, systemu sygnalizacji pożaru (SSP), stałych samoczynnych urządzeń gaśniczych wodnych, stałych samoczynnych urządzeń oddymiających, systemów dźwiękowego ostrzegania).
Na cenę wpływa też obecność stref gastronomicznych, które wymagają odpowiednich instalacji sanitarnych, elektrycznych a w tym ochrony pożarowej. Istotne są również wymogi energooszczędności w tym np. pompy ciepła, panele fotowoltaiczne które podnoszą koszt inwestycyjny, ale obniżają późniejsze koszty eksploatacji.Dodatkowym kosztem projektowym może być konieczność uzyskania: decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach lub pozwolenia wodnoprawnego. Obowiązek opracowania KIP (karta informacyjna przedsięwzięcia) dla uzyskania DUŚ dotyczy tych inwestycji których powierzchnia przekształcenia (suma powierzchni zabudowy i utwardzonych) jest większa aniżeli 1 hektar lub jeśli taka konieczność wynika z profilu działalności projektowanego obiektu. Obowiązek opracowania operatu wodnoprawnego dla uzyskania pozwolenia wodnoprawnego dotyczy inwestycji, które np. generują ścieki przemysłowe lub nie będą podłączone do kanalizacji sanitarnej zatem wymagają oczyszczalni ścieków a następnie rozsączenia ich w terenie.Nie w każdej inwestycji, jednak coraz częściej dodatkowym kosztem na etapie wykonawstwa jest narzucona przez gestora instalacji sanitarnych: rurowa / zbiornikowa instalacja retencji kanalizacji deszczowej wynikająca z coraz mniejszej przepustowości instalacji deszczowej w związku z coraz bardziej zmniejszającą się ilością niezabudowywanych terenów biologicznie czynnych (tereny zielone samoistnie odbierające nadmiar wód deszczowych). Warto dodać, że wiele projektów może być współfinansowanych z funduszy samorządowych lub europejskich.